Aw vang khaw mawi chul lo te in

Saisen te a tual chai na vangkhua, kan tan hian i hlu chuang e

Motto: "Khua leh tui, ram leh hnam tan a mi tang kai nih"

Mah ni Pian leh murna leh khawsakna hmangaih lo chu ram leh hnam tana mi tangkai a ni ngai lo vang
Showing posts with label Articles. Show all posts
Showing posts with label Articles. Show all posts

Monday, November 30, 2009

Tawng hi min phuarkhawmtu a ni

Written by The Zozam Times's Editor


Chief Minister Pu Lalthanhawla chuan “Zo hnahthakte min phuarkhawmtu chu Lusei tawng hi a ni” a ti a. Hei hi ngaihtuahna thui tak mi neihtir thei leh thil pawimawh tak a ni.


Lusei tawng han tih hian, tuna kan hman mek, Mizotawng kan tih mai hi a ni a. Duhlian tawng tite pawhin an sawi bawk thin a. A enga pawh hi ni se Mizo tawng hi tuna Mizoram mipui min phuarkhawmtu leh min tipumkhattu pawimawh tak tih loh rual a ni lo.


Mizote hi vanneihna ropui tak kan nei a. Hnam khat ram pakhatah rorelna pakhat neiin kan cheng khawm a, chu maibakah tawng pakhat hmangin kan inbe tawn thei a, Mizoram chhim leh hmar tawp amite pawh tawng kan inhre tawn deuh vek a. Hei hian in unauna leh inpumkhatna a siam kan ti lo thei lo vang. Khawiah pawh tawng inhriat tawn loh na na na hi chuan a innel tak theih loh a, inkawm ngeih te, inpawh tawnte inpumkhatte a har lo thei lo. Mizovin inbiak pawh tawnna tawng pakhat kan nei hi lawm nachang kan hriat pawh a pawimawh hle.


Tuna kan tawng Mizotawng kan tih hi a lo pian chhuah dan emaw, a to dul tih lamte hi chu a zir mite zir turah dah ila, keini chuan kan neih sa hi tun aia changtlung leh zau leh zualin eng tin nge kan hman ang tihte hi kan ngaihtuah tur pawimawh tak a ni. Mizo hnam hrang hrangte hian tawng hrang hrangte pawh kan nei a. Heng tawng hrang hrang kan neihte pawh hi Mizotawng huang chhung a mi a ni tih kan hriat a, kan inngaihpawimawhsak tawn thiamte pawh a ngai a. Tuna kan hman mek, Mizo tawng uar kan tum lutuk avanga Mizo hnam peng hrang hrang tawngte kan tihhlum kher pawh a tul hek lo. A hmang thei chuan hmang zel tho sela, mahse inlakhran duh phah nan leh kan tawngpui Mizotawng thiam duh loh phah nan chuan hmang lo ila. Eng chi pawh ni ila, Keimahni chi bik tawng kan hmang a nih pawhin Mizotawng hi kan thiam tel ngei ngei turah ngai ila, chu chuan mizote hi nghet takin min phuar khawm tlat dawn a ni.


He tih laiin a hmang thang leh hmang nal tawhte pawhin tlema a thluk dang deuha tawngte pawh kan pawm thiam a ngai a. Awmna hmun a zirin tawng thluk dante a in ang lo va, chu bakah lo tih than loh a nih avanga lei liin a hawl fuh hleih theih lohte pawh a awm a, hengte pawh hi innuih mai lo leh, Mizo tawng thiam lova in chhuah mai lovin, kan pawm tlan thiam a pawimawh hle a ni. Kan tawng kan chawisan thiam a, kan dah pawimawh thiam hi keimahni kan inhumhalhna pawimawh tak pakhat a ni a. Mahni tawng thiam lo nihte hi in tihtheihna chi a ni miah lo. Kan thiamna a san a, kan vah thui zawh poh leh kan tawng hi kan ngaipawimawh tulh tulh zawk tur a ni.

Friday, November 27, 2009

Zirna Lam Titi


By: Viktor Vula

U.S.A.
 


Mitin hian zirtur kan nei vek a, mi zirsang leh hretam apiangin zirtur leh hriatbelhtur anngah zia an hre tam mai a ni. Zirzo tawh leh hrevek a awm theih loh, zirtur kan nei vek a, zirtirtur pawh kan nei vek bawk. Inzir tawn leh inzirtir tawn vek kan ni. Amaherawhchu mihring nihphungah zirlai nih aia zirtirtu nih zawk duhna mizia kan nei lian hle a, a ngaithlatu nih ai a sawitu nih kan duh theuh. Hei hi kan mizia leh nihna kan hnawl theih loh a nih si chuan zirtirdan thiam a pawimawh ta a ni. Thihthlenga zirtur kan ni tih erawh chu hrereng bawk I la.


Zirtir (Teaching)


Zirtir tih hian awmzia tamtak a nei thei ang. Mi tamtak chuan zirtir tih hi engmah la zir lo leh hriatna neilote ah kan hmang deuh ber a, hei hi kan hriat fuh loh pawi em em mai chu a ni. Mihring tungchhova lo piang reng rengte hi Pathian anpuia siam kan nih avangin, kan piantirh atang renga hriatna neisa veka siam kan ni. Zirthei leh hrethei turin Pathianin kan mamawhte keimahni ah a dah vek a, kan rawnpian atang renga mi famkimsa veka piang kan ni. Chu mai pawh chu nilovin, zirtur leh zirchakna neia siam vek kan ni a, naupangah zirchakna a nasa leh zual. Chuvangin, zirtir tih chuan finna leh hriatna mitinin kan neih hmangthiam tura tanpui leh kawhhmuh hi a sawi tum tak chu a ni kan ti thei ang.


Zirtirtu tih hian hriatloh min hrilhhretu leh a chhanna dik pawh neivek ah ka ngai thin a, chu chuan zirtirtu chu zirlaite aia dinhmun sangah min awmtir thin. Hei hi a pawikhawp mai. Zirtirtu kan dah pawimawh chuan zirlaiin zirtirtu hnen atang an thil hriat leh thiam bak an zirchhawng thei tak tak lo. Zirtirtu chu tanpuitu, kawhhmuhtu, dawh thei, ngilnei, zaidam, zirtur ruahmantu, zirna tur buatsaihtu etc. a tur a ni a. Zirlaite aiin a in dahpawimawh zawk tur a ni lo. Zirlaite hian vawihnih/khat sawi leh hrilh hian thil an hre mai thei lova, tihluihnaa inthiamtir chi pawh a ni lo. Zawi zawia zirchho zel tur avangin, dawhtheihna a pawimawh hle. Mi kan zirtir reng reng hian hriatna neisa kan zirtir tih hriat reng tur a ni a, mi tamtak chuan zirlaite hi belruak tihkhah ngai ang mai hian kan hmu a, a pawikhawp mai.


Zirtir Dan



Mi zirtir tur chuan mahni kan inzirtir hmasak a ngai a, mi hneh tur chuan mahni kan inhneh hmasak a ngai bawk. Mite thiam tur leh hre tura kan duh hle laia kan zirtirna leh kan chetzia a inmil loh chuan kan zirtirna a hlawhchham thin ang. “Ka sawi angin awm u la, ka tih ang erawh chuan ti suh u” tih hi zirtirtu thalo berte tawngkam a ni.


Kawlramah chuan zirlaite hi kan hauvin kan hrem thin a, a pawi khawp mai. Montessori-i chuan, “naupang kan hauhva kan hrem hian an rilru salah kan siam a ti.” Kan thil zirtirte hretur leh thiamtir kan duh chuan an dinhmun hriat hmasak a ngai. An dinhmun kan hriat hnuah an mamawh chu zaidam leh dawhthei taka pek tur a ni a, chutichuan thil an zirin an thiam hma em em thin ang. An thiam theih loh leh hriattheih lohva kan hauh leh hrem hian zirlaite ah thu a sawi tam lova, an zirchhakna leh thiamchakna a ti bo va, zirtirtute huai takin an pan ngam lo va, tihsual hlau leh zirtirtu hlau reng rengin thil an zir bawk thin. Chuvangin zirlaiten an idea an hmang ngam lova, an creative lovin critical mind an nei thei lo bawk. Tihsual an hlauh avangin mi tihdiksa zawn lamah an ramtang duh thin. Bible ah, “Pate u, in fate ti tinuar suh u, chutilochuan an bei a dawng dah ang e (Kol. 3:21; Eph. 6:4). Lawmman pek leh fakchiam (fakover) pawh a tha lem lo bawk, hotute lawm hlawh leh lawmman dawn beisei vang chuahvin thil an zir thei.


Hrem chungchang hi Zofaten Bible chang kan tanchhan fuhloh deuh mai a awm a, “Naupang thunun tim suh, tiangin vaw mah la, a thi dawn si lo va” (Thu. 23:13); “Fa a lawm apiang chu a vaw thin a sin ni” (Heb. 12:6) tih te. Naupang kan zirtira an thiamtheihloh leh hriattheihloh mai avang hian kan hrem thin. Heng Bible changte hian kawng dik lova naupang an kal aichuan vuak pawh a pawi loh thu a sawina a ni a. Lehkha an thiam lo, hrethiam lo leh an nuar thin te hi kawng diklo an zawh a la ni lo. Hmawlh leh tawngkam vin tak tak lek a la hun lova, homework tih loh mai avanga reitak dawhkan chunga in dintir a la hun lo bawk. Hrem leh vuak kher ngai lova thuawih leh thiamtir hi a tha zawk lo vang maw? Tawngkam mawi leh tha hmanga thil inzirtir theih a nih lai hian tawngkam ngaihthlak nuam lo leh vin chu engahnge kan hman kher ang? In vuak, in hau, tawngkam vin leh ngaihno bei lo tak tak hman thin, in hrem, dawnkan leh thurthleng chunga in dintir, bengpawh etc. Min tihmasawn thei lo tu, chhungkua min tithentu, thenrual min tidarhtu, leh zirlaite sala min siamtute an ni. I bansan tawh ang u, a tunlai tawh lo. Ka thian pakhat chuan, “Vula hi I hmel chu a chhe lo nain, I hmel hi a tunlai lo a ni” min tia. Hmel tunlai tak neih pawh hi pawimawh ve tak chu a ni reng a ni, tunah chuan a tunlai tawh viau a nia.


Engtinnge Kan Tih Ang?


1. Zirlaite mamawh hre hmasa la pe phawt rawh


Ka naupan lai hian bawngpui zaidam tak mai kan nei a, amaherawh chu kaih kal theih miah loh a ni. Mi pahnih/thum talin kan kaiha kan vuak deuh pop pop loh chuan kan duhna ah kan hruithleng ngai lo. Vawikhat chu chi a duhzia ka hrechhuak a, chitham chuan a hmaah ka kal taa, kaih pawh ngailovin ka duh duh naah keimah chuah pawhin ka hruaithleng thei ta a ni. Ka sawitum chu, mi kan zirtir hian an mamawhna zawn hriat hmasak phawt a ngai. Chumi hnuah an duhzawng I pe thei ang a I duh duh na lam lamah I hruai thei tawh ang. Kan duhzawng leh tha tih zawng kan zirtir tluk tluk hian kan zirlaite kawngtha berah kan hruai lova, mibik tan lo chuan mahni zirtirte ai a thiamsan theih pawh a ni lo.


2. Tawngkam mawi hmang rawh


Mizotawng ah “Tawngkam thain sepui a man” tih a awm a. Tawngkam mawi leh tha hman thiam hram hram tur a ni. Ka naupan lai hian ka thian ten “Hualngo bengbal” min ti thin a. Ka beng hi a bal taktak emaw ka tia, ka thian, Hualngo ni velote beng chu ka han en a, a balhbikna ka hrehran lo, amaherawchu Hualngo chu an beng a bal min tih avangin bengbal awmin ka awm ve ta mai a. Bengbal tih hian hawihhawmna lam kan lo tlakchhamna a sawitum chu lo ni in. Tawngkam mawi leh tha hi mitin hian ngaihthlak nuam kan ti a, hmangthintu erawh chu kan la tlem. I dam em? Ka lawm e, ka hmangaih che (Inneih hnuah pawh), khawngaih in, tihpalh etc. te hi hman tam a va pawimawh tak em! Heng tawngkam tha hi kan la hmangthlema, dawngduh erawh chu kan ni vek thung si a ni, a hmang thinte inchhiar thu hriattur a la awmlo bawk. Chuvangin, mite kan duhzawng titura kan duh chuan an duhzawng ti hmasa I la, mitten kan duhzawng an ti ve mai ang. Bible ah, “Chutichuan, thil engkim miin in chunga an tiha in duh tur ang apaing chu, mi chungah pawh ti ve rawh u” (Matt. 7:12; “Chhanna nemin (tawngkam thlumin) thinur a tikiang thin a, tawng huatthlala erawh chuan thinur a chawk tho thin” a ti (Thu. 15:1). Zirlaite zirtir nan leh hipthei tur tawngkam mawi hmang thin rawh.


3. Ngaithlatu ni rawh


Kan ramah chuan zirtirtute hi a sawitu an ni a, zirlaite hi a ngaithlatute an ni mai. Engkawngah pawh nise ngaithlatu nih fo a tha. Bible ah, “Nupuite u…in pasalte hnenah intulut rawh u…. Pasalte u, in nupuite hmangaih u la, an lakah vin suh u” (Kol. 3: 18,19) tih thu kan hmu. Heng Bible changte hian hmeichhia chu mipa aia hniamzawk tanfung atan kan hmang fo thin. Hei hi a pawi khawp mai. Heng Bible changte hian hniamzawk leh sanzawkna lam a sawitum a ni lova, mipa mizia leh hmeichhe mizia, kan indawrtawn thiamna atana sawi a ni. Hmeichhe tan mipate hian hotu nih an duh fo tih hriat a thaa, mipa pawhin hmeichhiate hian hmangngaih tak leh dawhthei taka an thu ngaithlafotu an mamawh tih hriat a tha bawk. Ka sawitum tak chu, mite zirtir tur chuan ngaithlatu nih fo a tul phawt thin. Zalen takin an duh ang apiang huaitak leh zalen takin sawi sela, chumi hnuah I sawi duhzawng tuitakin anngaithla thei ang. Nupa inkarah, abikin mipa tan, I nupui thutha leh I duhzawng hrilh I duh chuan a duhzawng tuitakin ngaithla phawt la, I duh duh a hnenah I sawithei ang. Lal nih I duh chuan I nupui kha lalnuah siam hmasa la, chutiang bawkin I zirlaite I thusawi ngaithla tura I duh chuan zirtirtuah siam hmasa rawh.


4. Mi thusawi leh thuziak, tawngkam mawi tak takin faksel (comment) thin ang che


Ram changkangah chuan inzahtawnna a lian hle a, hming ringawt pawh sawisual an hlau hle thin. Kawlramah vethung chuan, hming lamsual hlauh lam nilovin, “hetiang eng hming nge a lam pawh ka lam thiam lo” an la ti zui. Kawlho mizia khian min chhimhneh si a, a pawi a ni. Zirlaite hnathawh sa tawnglam thataka faksel chu sawi loh, an duh loh zawng emaw, an tidiklo emaw a nih chuan an hrema an vaw pop pop mai thin. Engtinge zirnaah hma kan sawn theih ang? Comment pek a nih reng reng in an tihthatna ah faka chawimawi tur a ni a, an tih dik lohvah tawngkam mawi taka an tihsual leh tihdiklohna thailan thur a ni. Kan comment siam hian zirlaite hriatlohna leh thiamlohna a tih lan rual rualin, phur taka zir zel tura inchawhphurna tawngkam hman tur a ni (Etn,. Helai I tawngkam hi a mawi khawp mai, he sentence hi heti deuh hian ni se, han ti tang tang rawh hma I sawn hle a ni, I lehkha ziak atang I zir nasa tih a hriat theih etc.). Huaitak leh nel takin an thiamlohna leh hriatlohna ah inthlahrunna an nei tur a ni lo va, zak tak leh an thiam chakna bo vek tura insiam tur a ni lo bawk. Zirtirtu pawh zirlai kan nih kha! Kan ngaihdan leh hriatdan hi a dik vek bik lova, zawhna (question) zawnga kan ngaihdan vawrhchhuah thin hi thiltha tak a ni, thupek leh order anga tih tur a ni lo. Zofate zingah u zawk – nau zawk, experience nghahzawk – nghahlozawk, ka student I neih kha - I zirtir ka nih hi etc. tih tawngkamte hi hriattur a la tam, a biktakin lungawi loh changin. Faksel (comment) I thiam hram hram ang u.


Thukharna


Mihringte hi midangte tanpui tura Lalpan a duhtaka a duante kan ni. Keimahni zawn zawnah Lalpa hriatna min pe theuh va, chu chu kawiah pawh tangkaina a nei vek, a tangkai dan erawh chu a in ang lo. Kan hriatna leh talent te a in ang lova, kan hmanthiam dan ah pawh kan inthlauviau thei ang. Chuvangin kan hriatna leh finna hi hmandan thiam a pawimawh khawp mai. A chunga thu tlemte hmang khian kawng tamtakah a tanpui che ka beisei. Zirteuh ila, thiamteuh bawk ila, zirtir chhawn dan pawh thiam ang u. Pa pakhat pawh hi hmeltha a inti vak lo ni ngei tur a ni, darthlalangah a in en vang vang a, “ka hmel chu ka va inhmeh lo e aw” a ti vawng vawng mai a. Lehkha thiam viau leh zirtir thiam miahlo pawh hi inhmeh lo tak a ni. Hre teuh si zirtir thiam chuang lo I nih chuan nangma tan chuah I thiam tihna a ni a, I nuna I purpose pakhat I thlachham tihna a ni ang. A dik vek kher lo ang a, hriatve mai mai atan: “Nikhat hlim I duh chuan sangha thliar la, thlakhat hlim I duh chuan nupui nei rawh. Kumkhat hlim I duh chuan hausakna rochung la, kumkhuaa hlim I duh chuan mite tanpui thin rawh.” Chhiartu duhtak, a sawitu nilovin a ngaithlatu,ngaithlatu mai nilovin a ti tu, mi vin nilovin mi zaidam leh dawhthei, tawngkam kha nilovin tawngkam thlum, tanpuiate chuah nilovin tanpuitu nih zel I tum dawn nia!

Tuesday, November 24, 2009

Ka Nu Khawnge I Awm


By: LP Sailo


Kum 6 ka nihin ka pa'n min boral san a, chuvangin kan unau mipa pahnih leh hmeichhia pahnihte chu ka nu hovin kan khawsa ta naw naw hlawm . Ka nau mipa hi ka chhang chiah kei aia kum 2 chauha naupang a nih avangin kawng engkimah kan inthurual tawk viau zel a. Hnahram thawhna reng rengah kei aiin chawrche deuh hlek zawk mah se, ka pur ber a ni fo. A tel lo chuan ramhnuai leh thimtham takngialah pawh keimahin ka che fal tam lo hle thin a. Kan farnute erawh sikul an kal thin tih loh chu in lama ka nu hnathawh lo puih leh khawsakrel vel chu an hnapui ber a ni. Mite angin khawsa nuam tak ni lem lo mah ila, keimahni tawkah kan hlimtlang ve em em thin a, Pa kan nei lo na a ka nu hian Pathian chu kan pa a nih ve mai zia te min hrilh nawn fo thin a, engemaw chenah pa mamawh ve viau thinin inhre mah ila, beidawn chang leh mamawh changa kan auh ber chu kan Pathian chu a ni a. Kan inhnemna awmchhun pawh a ni.


Ka nu hi ka pa ang bawkin lal fa a ni thin a, tin a pa fa hnuhnung te zingah a upaber a nih bawk avangin an naupan chhiat zual lai zawngin hnahram thawh leh ramvah ilo an nei ngai meuh lo va, thenawm khawvengten sa an kahin an ei khawp an hleh a, hnahram leh hlothlawh fahranah pawh khawtlangin an awl loh pawhin an pui fo thin. A pi leh pute hunlai atanga rethei ngai meuh lo an ni a, hmanlai lal awm ve thei tak chhungkua inthlahchhawng zel inrochunin an phu tawkah hreawm em em hre ngai lo an ni kan ti thei ang chu. Chuvangin nunphung pangngai tak leh hreawm harsat hre lutuk lovin a naupan lai hun a lo hmang thin a ni. Kum 1953 vela lalte lalna a lo tawp khan ka pa te ang bawkin an lo harsa chho tan ta a. Tin, a pa fa hmasate lah chu sipaiah te tang bovin, In an chhuahsan hlawm ta si a. Ka nu chuan upa ber chan a lo chang ta a, a pa hriselna a tha lo ve leh zel bawk nen, engkim mai chu a koah a innghat a ni ta ber mai. Nau 7 lai a nei lehnghal si a, a mawhphurhna chu a rit em em mai a ni. Dinhmun nuam sa ve tak atanga an dinhmun lo harsa chho chu suttlang a lo ngai ta si a. Mipa leh hmeichhe thawh chi pawh thlu lo va, a vai hma vek a lo ngai ta. Engkim mai chu chhel takin a hmachhawn ve ta zel a.


Chutianga ramvah leh leipui huan thlo va lo seilian a nih avang chuan a rilru pawh a huai hle a. Zanthim leh rukrukhmangte pawh a hlau ve vak lo em ni chu aw tih theih turin a pachang thin hle a ni. Tin, hmeichhia e ti lo chuan ramsa leh ramhnuai te hi a hlau ngai lo va, a tul phawt chuan zanlaiah pawh a chhuak nalh ngam a thin. Piputen "Sailo Ngurpui ngawhngawl" an lo tih rilru kha a pu zo hle hian ka hre thin a. Amaherawhchu, chutianga nu huaisen leh pachang tak, taima leh hreawm pawh hre vak lo e tilo chuan, a fate 4 ngawt mai, dam chhunga han kurpui chu a huphurh ru hle a. A chhan ber pawh amah hian thingtlang pawl 4 thleng chauh a zir hman a. Chuvangin, a fate lehkha zirtirna kawngah a insit em em mai a ni. Tin, a nulat laia a tul tul thawka tlangval tluka an lo chhawr ber a nih avangin pasal han neih a, chhungkuaa hlim taka khawsak te chu a thlakhlel ber tur pawh a ni ngei mai. Mahse, vanduai a siamin ka pa'n a hun hmain min lo thihsan leh ta si a. Ka nu rilru beidawn dan tur leh mangan dan tur hi ka ngaihtuah nawn apiangin ka lainatna a zual thin.


Nikhat chu, thlahlel takin ka nu feh hawng hmel hmuh tumin kawtzawlah chuang chhuakin kan thlir reng a, mahse ka nu hmel chuan lan tih hun reng reng a nei thei ta si lo, tlaikhua a lo thim a, zanriah ei a hun tawh hle si, chutih laiin kan kawtkawnga mi feh hawng te chu hmuh tur an vang tial tial a, ka nu hmel hmuh inbeisei chuan dingdithlip tak meuhin ral hla taka lo lang det det tawh phawt chu kan thlir vawng vawng a. Mahse, ka nu hmel reng reng kan tawng ta chuang lo. Zanriah ei a hun hle tawh a, mahse ka nu tel lo chuan ei harsa kan ti bawk si. Chutah kan farnute phei chu hlauthawng takin an mittui a hnam tiam tiam mai a. Ka nau mipa nen erawh pachang takin 'a lo thleng tep tawh ang' tiin kan inhnem hram hram thung a. Mahse, zan a rei tulh tulh a, tlangval nula rim hawng zai ri chauh lo chu thawm dang reng hriat tur a awm tawh si lo. Kan thinphu a rang tulh tulh a, kan hlauhthawnna a lian telh telh bawk a, kan va mangang tak em.


Chutia ka nu lo hawng ta reng reng lo chu, huphurh takin ka nau nen chuan zawn tumin kan insiam ta a, kan pheikhawk te, kan lukhum te nen in thuamin, kan touch light te chu kan han dap a, kan farnu te erawh chu inah lo awm tlat tura kan tih avangin hreh tak chung siin in lama lo awm chu an tum ve fan a, mahse, an mahni hmeichhe naupang pahnih chauh zan rei tawha in lo nghah chu an zuam lo hle a ni tih an hmelah pawh a hriat theih a, chutihlaia kan unau thinlung chhunga awm chu ziakin hmu thei ila chu "Ka nu khawnge i awm" tih leh "Ka nu kan mamawh che" tih hi a ni vek ngei ang. Kan chhungkaw uap lumtu ber leh kan eng kima engkim ka nu, a feh a rawn hawng ta reng reng lo chu a hmangaih a fate tan chuan ngaihtuah awm tak a va ni teh lul em.
Tichuan, kan leipui pan turin kan unau chuan kan kal chhuak ta hna hna a. Kan han tawng te chu kan khur deuh der der a, ka nau hian kei aiin thim a ngam a, zan a hlau lo zawk a, mahse, a u zawk ka nih avangin hlau ang leh hreh anga lan chu ka duh hauh lo va, upa zawk chan pawh chu thei leh thei lovin ka chang hram hram a. Thimthamah chuan kan kal zel a. Kan leipui kawng lah chu a zim tawlh tawlh mai lehnghal a. Bawng emaw ramsa emaw pawhin lo zawh ve se, han inkenna tur eih pawh a awm lo va, in hmu lawk sa lo kan nih phei chuan kan insu chawrh dawn a ni.


Tluang takin kan leipui chu kan thleng ta a, kan tih hmasak ber chu, ka nu auh chu a ni. Kan unau chuan kan theih tawka ringin "Ka nu khawnge i awm" kan in tih chhawk a, kan rawl neih tawpa ringin kan au va, mahse, kan au khawk ri chauh lo chu min chhawntu reng reng kan hriat belh ta si lo. Kan lung a chhe tulh tulh a, trah aw pur chuangin "ka nu khawnge i awm?" min chhang rawh tiin kan au lawm lawm a, mahse chhangtu rawlri reng reng kan tawng ta lo. Kan lung a zing a, kan tap zawih zawih a ni ta ber mai. Kan hlauhthawn ber chu sakei hrang leh misual kut a ni a. Mahse, chu chu he hunah hian kan ring phal meuh si lo. Ka nu'n "eih ah, in lo kal a ni maw, he ta hi ka awm e" a lo tih chu kan beisei ber leh kan duhaisam rimawi chu a ni. Mahse, kan ko eih zo ta si lo chu beidawng tak leh trap zawih zawih chung chuan kan leipui thlam chu kir sanin, in lam pan chuan kan hawng leh ta hnap hnap a. Ngawi rengin kan kal a, kan rilru erawh sawi ngai lovin a inhmu chiang hlein ka hria. Kan lung a awi lo tak zet a ni.


Kan farnute beisei ber ka nu hmel chu kan hawn sak dawn loh avangin hreawm kan ti a. An hmel hmuh mawlh kha kan va hreh tak em. Thlaphang taka an lo awm tur te chu rilruah a awm reng mai si a. Chutia beidawng tak leh hreawm ti taka kan sekawtrawlh kan han hawng chu In atangin ka nu aw kan hre ta.. ka nu chu inah a lo awm tawh a ni tih kan han hria chu kan va lawm tak em.. ka nau nen chuan rang mang khengin inchhung lut hmasa nih inchuh ang maiin kan tlan lut a, ka nu ngei mai chu kan hmu ta a, kan va lawm tak em.


Ka nu hian a fate a chawmna ber a hna laklawh tak mai chu a karah Pathianni a tlak dawn avangin a thlawhhma chu zawh hram hram tumin, thim thamah a lo thawk a, tin a hawng lam chu a tlai tawh em avangin pumpelh kawng lamah kalin a zawngtu a hmangaih a fapate pahnih nen chuan an intawklawi palh a lo ni a. A faten an zawng dawn a ni tih hria se zawng, an kalna tur kawng ngei chu a zawh awm si a. A ni, ka nu tel lo va darkar tlemte awm pawh harsa kan tih a, kan mangan si chuan, a tel lo va hringnun hmachhawn tur chuan kan thei thlawt lo a ni. Chuvangin, kan lei pathian diktak chu ka nu hi a ni teh meuh mai. A tel lo chuan hringnun kawngzawh kan zuam lo va, a awm loh chuan kan thla a phang thuai thin a, a hmangaihna thlazar hnuaia awm chu kan thlakhlelh leh mamawh ber a ni.


A fuihna thamral ngai tawh lo turte zingah, "Tuisik leh tha chu ren thiang a ni lo ve, a mahin a rawn awm leh zel, khawiah pawh kal ula, tha seng tam ber nih tum zel tur" tih te, miin kan thil min ruksak changin "Rutu ni lova ruksak nih chu vannei hlea inngaih tlat tur" tih te bakah "Mi te thatna sawi tur hriat loh chuan ngawih mai tur" ti a, a hraichaw fanaute min fuih thinna kha thinlaiah par ang lo vul thar nawn zel se, chutin vanhnuai leichinah ka chun'nu iang zo reng awm bik ne maw kan ti ve ngei ang.
Source: Zorun

Friday, November 20, 2009

LALPA TIHTU HMEICHHE HRIN ATANGIN KHAWVEL HRIAT THAM Ml AN LO CHHUAK CHAWK

By: Prof. Lianzela
Source: Chanchin Thar


Hetiang a nih mek lai hian khawvel hriata mi che rawva, rap thlak taka che, an nun rawn vanga hriat hlawh Nero-a te, Heroda (nausen tarn tak thattu) te khan nu (mother) sual rapthlak leh nun rawng tak an nei a sawi a ni. An ni lo pawh an chet dan rapthlak leh rawng tak avanga hriat hlawh midangte pawhin hringtu nu sual tak an nei deuh zel a sawi a ni.

Bible a lang kher lo, mahse Kristian khawvel a lar leh hriat hlawh tak takte pawh in nu tha Pathian tihtu an lo nei duh khawp mai nia! Mi thianghlim Augustin-a nu Monica-i chu Pathian ring tlat mi, tawngtai taima em em a ni tih a ni. Thusawitu lar an hun laia hmingthang leh hriat hlawh em em D.L. Moody, C.H. Spurgeon, John Wesley leh Charles Wesley etc te hian nu, tawngtai mi, Pathian ngaia au peih em em an nei hlawm a sawi a ni vek. An rawngbawlna hlawhtlinna thuruk leh an mahni ngei pawh thuhriltu ropui nihna a hlangkaitu chu, nu (mother) tawngtai ngaina leh Pathian tih tlat tu an neih vang a ni kan ti lo thei lovang. An ni lo pawh hi nu ropui, fate tana nu nih tling hliah hliah, thlarau lama nu tih ngei tur an awm nual. Mahse tun tumah heng mite zawng zawng hi an chan chin kan tar lang hman vek dawn lova. An zinga mi panga emaw chauh chan chin chhui i han turn ten ang. Heng an chan chin kan chhui tur te hi Helen Kooiman Hosier lehkhabu ziak lar tak, "100 Christian Women Who Changed the 20th Century" (Kum zabi 20-na tidanglamtu Kristian Hmeichhia za te) tih a lang pha thiau an ni. He lehkhabu hi thupui hrang hrang a then a ni a, an ni ho lanna hi "Inneihna leh Nu nihna" tihah a ni. Kan thlur bing turte chu heng mite hi an ni:-


1) Mary Lee Bright- 1890-1983 (Dr. Bill Bright-a nu)
2) Rose Fitzgerald Kennedy - 1890-1995 ( J.F. Kennedy-a nu)
3) Morrow Coffey Graham - 1892-1981 (Billy Graham-a nu)
4) Ruth Bell Graham - 1920-2008 (Franklin Graham-a nu)
5) Mrs. Charles Jones - 1869-1931 (Ni-Kwei Tseng) Soong (IV. Soong a nu)


1) Mary Lee Bright hian fa pasarih a nei a, chung zinga mi hriat hlawh ber chu Dr. Bright, "Campus Crusade for Christ International" ttrrn chhuaktu hi a ni. Mary Lee Bright hi fa enkawl uluk, fate tana inpe zo, chhung inkhawm (chhungkaw maicham) ngai pawimawh, Pathian pawl ngai hlu a tawngtai mi a ni. Zing taka tho a, Pathian pawl a tawngtaina hun regular taka hmang thin a ni. Hun a lo hman rei deuh turn pawhin a faten tihbuai ehah an en ngai lo. Bill Bright-a hian sipai a tan (military service zawm) a turn a, mahse a naupan lai atanga a bengri hriatna a that loh (a beng a ngawn deuh) avangin hnawl a ni a. A nu in "Sipai a tang kher lovin Pathian in thawh tur dang a hun takah a la siam sak mai ang che" tiin a hnem thin. Vanneih thlak takin Bill Bright-a chu a lo piangthar ta hlauh a, a nu a chah vang vang a. A nu in a awmna khuaa a va tlawh chuan phur takin a pianthar thu leh a nunna Lal Isua hnena a hian tawh thu a hrilh a. Chuta a nu thusawi chu "l plan hma, pum chhunga ila awm lai daih atang tawh in Pathian hnenah ka hian tawh che" tih a ni. Chutiang taka nu thlarau miin Pathian hnena a lo hian, uluk taka a enkawl chu rawngbawlna pawimawh leh hlu tak "Campus Crusade for Christ International11 hmuchhuaktu leh hmasawn tir zeltu a lo ni ta! Mary Lee Bright hi a mote pawh in an fak hie a, nu tha tawp, tu leh fa leh fa mote hmangaih thiam mi niin an sawi. Thufingte Bung 31 -a 'Nupui fel'zia leh awm dan sawilan a nun nen a inhmeh hie in an hria a ni.


2) Rose Fitzgerald Kennedy • A ni hi U.S. President hmingthang J.F. Kennedy-a nu a ni. A ni hian fa pakua a hring a, an zinga pathum - J.F. Kennedy, Robert Kennedy leh Edward Kennedy te hi mi hriat hlawh zual an ni. J.F. Kennedy hi U.S. President, a lar vang lai taka kahhlum a ni a. A nau Robert Kennedy hi President ni mai tur a chiang tawh mahse a hun lo taka kahhlum ve leh a ni. Edward Kennedy hi Senator ni chho reng a ni bawk. A fa dangte pawh vantlang chung lama ngaih tur an ni. Fa pakua a hrin zinga pali te chu mizovin sarthi kan tih ang chi a thi vek an ni. Indona a thi te, mi kahhlum te leh thlawhtheihna che sual (Crashed) avang a thi te an ni hlawm. Rapthlak tak tak a lu a sun bakah a fanu pakhat chu rualban lo (mentally challenged), enkawl ngai tak a ni bawk.


Rose F. Kennedy hi fa enkawl uluk, an tet te atanga tan la, theih tawp chhuah a fate enkawl nana inpe mi a ni. Fa pakua a hrinte hi kum khat leh a chanve (thla 18) dana in hmu vek an ni a, a pasal hi a hnathawh avanga zin bo deuh reng a nih avangin a buai thei hie. Awmpui nei bawk manse, theih tawpa fa enkawl a tang mar reng a ni, awmpuite kuta fate dah mai hi tha a tih zawng a ni ngai lo.


Sakhaw lamah Roman Catholic a-ni a, rinna a mi nghet, Bible chhiar leh zir ngaina, chhung inkhawm ngai pawimawh mi a ni. A fate biak in a hruai peih, Kohhran ni bik ngai pawimawh thiam, hetiang ni a sermon an ngaihthlak in lama fate nen sawiho leh nuam ti mi a ni. Easter Sunday leh hun bik ang chi hlutna leh pawimawhna fate hrilh peih tak a ni bawk. Lehkhabu tha, article tha leh thuziak tha fate tana lam khawm peih mi, a tul ang zela sawi pui peih em em a ni. Rinna (faith) hi a dah pawimawh hie. Vanduaina lo thlengin harsatna hrang hrang lo thleng thin mahse, mi in Pathian rinna (faith) a neih chuan chu chuan nun.a tihlim leh thei thin a ti. Kum 104 leh thla ruk mi niin a thi a. Afapa Edward Kennedy an a ruang chungah "Ka nu in he thil lo thleng tur hi a hre lawk a, a thlamuang a, a 'Welcome'zawk a ni. Thlamuang takin a in ah, a beisei ang takin a haw a ni" a ti.


3) Morrow Coffey Graham-i tluka fate Pathian thu a kaihruaia enkawl peih nu an tarn lo khawp ang. Ani hi Billy Grahama nu a ni a, khawvel in a hriat dan ber pawh tawngtai mi, fate leh chhungkua Lalpa hmaa kun pui peih mi, Pathian thu chhiar pui peih mi a nihna a ni. Billy Grahama pawhin "ka nunah leh ka nupui (Ruth-i) nuna hnu hma (influence) nei nasa ber chu ka nu hi a ni ngei ang" a ti. Thufing Bu in hmeichhe khawsak tha a tihte, nupui fel a tih leh Lal Isuan arpuiin a note a awp khawm chung chang a sawi leh ka nu nun leh mizia te hi an inhmeh thlawt a ni a ti thin. Billy Grahaman Crusade a neihna a chhungkaw chung chang a ngaih pawimawhna lang thin, vawi khat tal sermonah a telh ziahna chhan pawh hi a nu in an chhungkua a ngaih pawimawh zia atanga ama nunin a chhawm chhoh ni a ngaih a ni.


M.C. Graham hian zing takah a fate a kai tho thin a, an hnathawh tur a hrilh a, an nin thuawih takin an thawk thin. Bawngpui hnute sawr lai 75 lai an neih changte a awm thin a, sikul kal hmaa sawr zo hman turin Billy Grahama leh a unaupa Melvin-a tleirawl (teenager) ni ve tawh chu zing dar 2:30-ah an tho thin. Sikul kal hmain bawngpui 75 hnute an sawr zo hman thin zu nia! M.C. Graham hian zing chaw (breakfast) a lo peih diam a, an tawngtai a, Bible chhiar tur a lo thlan diam bakah a fate hmuh tur a lo tar chhuah pawh a peih khawp mai. Tlai lamah uluk takin tawngtai hona, Bible chhiar hona an nei leh thin bawk. Billy Grahama pa pawh hian an fate an tet laia Bible chang 'by heart' pui a peih hie a sawi a ni.


"Nute hian chhungkua leh fate kan enkawlna ah kan ti dik vek seng lo, chu kan tih dik loh thin hre chiang bertu pawh kan ni. Chuti chung chung pawhin Pathian pawl thlah thlam lo in, a thu zirpeihin uluk leh theih tawp tak meuh chhuah in chhungkua leh kan fate enkawl ila a hlawhtlinna eng hunah emaw chuan a lang chhuak ngei dawn a ni" a ti thin. Fate tana inpe zo, thlarau lama nu nih a va tling zo em! A fate pawhin a chan chin nuam ti takin khawi hmunah pawh an sawi thin.


4) Mrs. Charles Jones (Ni Kwei-tseng) Soong.


A ni hi Chinese Kristian zinga nu ropui (China's great Christian mother) tih hial tling a ni a, tawngtai mi, Pathian a rinna a nghet tlat, a fate mai pawh ni lo, a makpa te ho nunah pawh thu nasa taka sawitu ni pha a ni. A fapa T.V. Soong-ahi an ram sawrkar'a Finance Minister leh Foreign Minister ni pha, international finance-ah phei chuan khawvel hriat tham statesman ropui a ni nghe nghe. Fanu pathum Mrs. Charles Jones Soong in a neihte pawh an dual lo hie hlawm A fanu upa ber Eling-i pasal H.H. Kung hi Finance Minister a ni a. A upa ber dawttu Chingling-i pasal Sun Yat-sen hi Republic of China Pa (father of Republic of China) tih khawp a ngaihsan a ni bawk. George Washington-a America miin an ngaihsan ang tluk a China mipuiin an ngaihsan a ni. A fanu naupang ber Mayling-i pasal Chiang Kai-shek-a pawh General (Chinese general) leh statesman ropui a ni pha.

Ni-Kwei tseng-i pasal Charles Jones Soong hi America a lehkha zir thin Methodist Pastor a ni a. Tawngtai mi, Bible zir peih, pasal leh fanau tana inhmang zo mi a nihna hi a nuna thil chhinchhiah tlak a ni. A makpa te pawhin an zahin an ngai ropui a, a tawngtai pui thin pawh an thlahlel hie thin. Chiang Kai-shek-a phei chuan a pi nun atangin Bible chhiar a peih phah bakah Pathian hnena tawngtai pawimawhzia a hriat phah hie a sawi a ni. A tawngtai lai a faten an tibuai ngam ngai lova. "Pathian hnena tawngtai chu minute nga emaw lek amah biak a kan duh zawng a hnena thlen a ni mai lo. Amah nghah tlat a, a hruaina ni ngei, tawngtai chhanna nghah chhuah tur" a ti. Heti taka nu ropui, mangan laia a faten inphen nana an hman ngam in a fate hnena pek a duh ber chu Isua Krista a ni. A tu leh fate tan a va hlu em!


5) Ruth Bell Graham - Khawvel pum hriat, thusawitu hmingthang Billy Grahama nupui Ruth Bell Graham-i hi Pathian tih mi, pasal fanaute enkawl kawnga mite fak hlawh a ni. A fate zinga mi hriat hlawh Billy Grahama ang maia thusawitu hmingthang ni chho ta mek chu Franklin Graham a ni a, mi dangte pawh mipui vantlang chung lam rinna nun leh an Pathian hriatna ah an ni hlawm.


Ruth-i hi missionary fanu a ni a, a tet deuh lai a a turn chu pasal nei lova Himalaya tlang bul vel Tibet rama kala chuta khawsak chu a ni a. Mahse college a kalna-ah Billy Grahama thian pa Johnnyan a hmua Billy Grahama nen a in hmel hriat tir a. Johnny-a hian Billy Grahama hnena Ruth-i chung chang a sawi chuan "lcan college a nula hmel tha her dawttu a ni, a tha berchu ka girl friend a ni"a ti. Billy Grahaman a hmuh phat atangin Ruth-i hi a duh nghal a, an in nei ta nge nge a ni.


Fate enkawl peih, chhungkua leh mahni in nuam ti mi Ruth-i hi a ni a. A hun neih ang ang a Pathian thu chhiar a tawngtai thlah thlam ngai lo a ni. A pasal hi zin bo deuh reng a ni a, a zin bo hlana chhungkua fel taka lo enkawl chu a turn ber pakhat a ni. A pasal rawngbawl tawiawm a tul zual chang in a kal ve zauh thin na a, in a fanau lo enkawl chu a hnapui berah a ngai. Tawngtaina in a pasal rawngbawlna erawh a 'backup' nasa hie thin. Fanau enkawlna atan Thufing Bu pum (Bung 31) hi Psychology bu tarn tak aiin a tangkai zawk in a hria. Ei rawng a bawl buai em em lai pawh in a kiangah Bible in keu sa a chhawpa a hun rem chang rei lo teah pawh Bible chu a chhiar hram hram thin. Thingthi a a tawngtai hman loh pawhin 'Apron' in a hmai a hup a a tawngtai thin.


Heti taka nu buai, fate leh pasal tan a inpe a ni chung hian, a hun awl neih chhun a hmang tha hie a, lehkhabu pakua lai a ziak hman nghe nghe. Chungte chu:-


(1) Our Christmas Story
(2) It's my Turn
(3) Legacy of a Pack Rat
(4) Prodigals and Those Who Love Them
(5) Sitting by My Laughing Fire
(6) One Wintry Night
(7) Collected Poems
(8) Prayer from a Mother's Heart
(9) Mothers Together (a fanu Gigi Graham nen an ziah dun).

Ruth-i chan chin sawi hi a pasal Billy Grahama pawhin nuam a ti hie thin a, a tan leh an tu leh fate tana a inpek nasat zia leh thawhrim zia ha hip in a sawi thin. Ruth Bell Grahamin khawvel a chhuahsan khan khawvel in nu ropui dang a chan leh ta tih kha tih awm reng a lo ni!
Mizoram hian heng nu ropui kan han tarlan ang hi nei ve teuh ila a va duhawm em tiru!

Saturday, November 14, 2009

‘Sex video’ thehdarhnaah inpuhna nasa hle

‘Sex video’ thehdarhnaah inpuhna nasa hle
Source: The Zozam Times

He video hi ka kut atanga chhuak (leak out) a ni lo tih hi Pathian hmingin ka sawi ngam: Zonunmawia


Kumin ‘2009’ hi Zo rimawi khawvel tan kum tha a ni lem lova, zaithiam chhuak thar emaw mipui lawm fal an awm loh lai vek hian kawng lehlamah mualphona leh chetsualna a thleng zauh zauh a tihtheih awm e. March 4 zan khan khatih laia Youth Icon 2007 nihna chelh mek Malsawmtluangi Fanai chuan Thalai Times hmaah sex video chungchangah inpuanna a lo nei tawh a, a lainatawmin a chunga vanduaina thleng avang khan a chanchin hriatzui harsa khawpin a reh ta, a pawi hle.


Thawm a reh tan ta emaw tih laiin, Icon chhul chhuak tho- Josephine Lalramengi (Jojo) pawh mipat hmeichhiat-na sualah a tlu lut a, a inpuanna leh ngaihdam dilna hi chhuak hmasa lamah tarlan anih tawh kha.


Boruak tha zawk a awm tawh ang chu maw tih laiin, Michael M Sailo leh SP-i te chuan Kohhran hall-a inneih an lo rawt thlu tawh bawk a! Kar hmasa khan gospel singer hriathlawh leh a hla hit tak, 'Aw ringtu, tunge hruai thin che' tih hla satu Laldinkimi(Makimi) chuan sex video chungchangah thu thar a nei ve leh ta a, kumin hi kum tha tih chi rual a ni ta lo!


Sex video tihchhuah leh thehdarh anih danah hian Makimi leh a pasal Zonunmawia te chuan thu thar an nei ve nghal chat a, January thlaa thil thleng ni si kha thla hmasa atang khan chak takin a darh ta a ni.


Hemi chungchangah hian mipa lam leh hmeichhe lam te chu police lakah an lungawi lo hle a, an thinrim hle bawk niin an sawi. An hnen atanga tihchhuah ngei nia an hriat tlat avangin a darh hnu-a police-in he thil-ah hian inhnamhnawihna an nei lo an tih laiin lehlam atangin an kut atanga chhuak a ni lo an ti ve bawk


A bul intan dan chu...

Makimi hian he video chungchang hi August 15 zan khan a hre ve chauh a, hrehawm a tiin a mangang hle.Tichuan, a mipa Zonunmawia, Kolasib ami chu hrilh nghalin ani pawh rang takin Aizawl a rawn thleng a. Palaite an intir a, mahse boruak tha tak erawh a awm theih mai loh avangin an nupa hian an inru ta a ni. Hetianga an chunga vanduai-na leh mualphona thleng chungchangah he video hi a mipa-ina a tihdarh (leakout) nia sawi chu nasa taka phain Zonunmawia chuan, "Ka nupui hi ka hmangaih em em a, ka duh em em bawk.


“A hmasa berin he video hi ka kut atanga chhuak (leak out) a ni lo tih hi Pathian hmingin ka sawi ngam. Kei pawhin vawi 2-3 bak ka en lova, phone-ah hian a awm char char. Password-in ka ‘lock’ a, hawn theih mai chi a ni lo. Chu bakah, ka hmelte pawh a lang vek a, engtinnge khatianga lang si kha midang ka pek duh ang?


“Ka bike bo chungchanga Vaivakawn Police Outpost-a FIR ka thehluh khan police lamin ka phone hi an kawl nghal a, a chhunga thil awm chu hre ve tho bawk mah ila, Police te hi mipui rawngbawltute an ni a, mimal thil leh nun hi an zah sak mai turah ka ngai a, ngaihthat lohna pawh nei lem lovin Kolasib-ah ka let leh nghal.


"Ka hriat sual loh chuan phone hi kar hnih tling lo hret an kawl a, ka pa-in vawi hnih vawi thum ngaih-ven a, a va dil pawhin an lo pe mai lova, mahse a hnu-ah handset leh simcard chu an lo pe a, mahse a rawn hawn hian a chhungah memory card a awm lo. Kan va ngaihven leh chuan 'Hei hi chu a pawimawh a, kan la kawl dawn' an lo ti a ni,” a ti.


Zonunmawia hian hemi chungchanga police te chet dan chu a lungawi thlak loh hle niin a sawi nawn leh a, a tir lamah chuan OC-in amah rinhlelhna leh puhna eng-mah sawi anih loh laia a darh hnu-a ama tihchhuah ang ziazanga thu thehdarh ani ta chu a hrethiam lo hle niin a sawi bawk.


Video a laknaah erawh a thiam loh leh a tihsual liau liau a nih thu a pha hauh lova, mahse phone atanga ti leakout tu erawh a ni lo a ti a, he thilah hian a tawp thleng a tang ngam tih a sawi. Makimi leh a pasal Zonunmawia te interview chipchiar hi vawiin chhuak Zoram Today-ah chhiar theih a ni.


======================


Sex Video leh Pornography tihdarh lama dan thenkhatte


1. The Indecent Representation of Women (Prohibition) Act, 1986
Section 4: Hmeichhe thlalak emaw, an lem emaw an zahawmna tibawrhbang thei lehkhabu, film, paper, slide writing, drawing, painting, representation etc. thehdarhte chu section 6 hmangin a vawikhatna-ah lung in kum 2 thleng tan emaw pawisa Rs. 2000/- thleng emaw chawitir theih an ni a, a vawihnih hnu-ah phei chuan thla 6 aia tlem lo atanga kum 5 thleng leh Rs. 10,000/- atanga Rs. 1,00,000/- thleng chawi tir theih an ni.


2. The Information Technology Act 2000 (IT Act)
Section 67: Mi thlalak mawi lo leh lepchiah deuh, rilru hruaikawi thei thil midangte hnena electronic form a hmuh theih tura vawrhdarhtu chu a vawikhatnaah lung in kum 5 thleng tan leh pawisa Rs. 1,00,000/- thleng chawitir theih a ni a, a vawihnihna leh a hnu zelah lung in kum 10 thleng tantir leh pawisa Rs. 2,00,000/- thleng chawitir theih an ni.


Section 72: Penalty for breach of confidentiality and privacy: Mi phalna lova electronic record, information, thlalak, lehkha, thil chhinchhiahna document etc. thehdarh a, lo la te chu kum 2 thleng lung in tan leh pawisa Rs. 1,00,000/- thleng chawi tir theih a ni.


3. Indian Penal Code (IPC)
Section 292 (2) (a&d): Mi tu pawh thlalak bawrhbang (obscene) leh en nuam lo thehdarhtu chu a vawikhatna ah kum 2 thleng lung in tan leh pawisa Rs. 2000/- chawi tir. A vawihnihna leh a hnu zelah kum 5 thleng tan tir leh pawisa Rs. 5000/- thleng chawi tir.


Section 500 (Defamation): Tawngkam emaw, chetzia emaw leh thil dang hmanga mi zahawmna tih hmingchhiat hian kum 2 thleng lung in tan leh pawisa chawi tir theih a ni.
More

Friday, November 6, 2009

Leadership: Why I Am Successful


By: John Portman: Why I Am Successful
John C. Portman Jr.

I am not much for looking back. I'm too focused on what I'm doing and what I'm going to do to be retrospective, I take what I've learned along the way and tuck it away for use with the next endeavor, but I haven't done much navel-gazing about the past five decades. At 85, I'm too young to be nostalgic.

So when Michael Shapiro, the director of the High Museum of Art in Atlanta, suggested that the museum create an exhibition showing some of the architecture, paintings, sculpture and furniture I've created in my lifetime, I was a bit reluctant. Seeing it all now within the exhibition, which opened to the public Oct. 17, got me thinking. How is it that I've navigated the inevitable ups and downs of business, particularly the real estate industry, over the decades?

Five constant lessons stick out:

1. Be positive.

If there's been one recurring theme in my life, it's the notion that you shouldn't dwell on anything. It's a lesson I learned from my mother. Negativism breeds negativism, which breeds nothing. You must not lose your vision, whatever adversity you might face.

The recession of the 1990s was the most devastating of all business cycles for me. When many developers left downtowns to focus on the suburbs, I swam upstream and remained true to downtown Atlanta. Perhaps it was naive, but I've done a lot of things in life because I simply didn't know I couldn't.

In New York during the 1970s, Mayor John Lindsay sought our help in revitalizing the deteriorating theater district in Times Square. The process took 14 years before we completed the New York Marriott Marquis hotel and theater. Some said we were crazy trying to rejuvenate a once wonderful theater district that had unfortunately deteriorated.

At times, it was like The Perils of Pauline, as New York City went broke, theater groups decried the razing of buildings with emotional significance, and critics openly mauled our design. But we persevered, convinced that the area would be reborn in a style befitting a great city. Time has proved us right.


2. Shut out the noise.

You have to get out of the froth of everyday life, go within yourself and then come back out. Art has done that for me. So often people get caught up in things and lose a bit of humanity. We should treat things as servants to the human side rather than letting our lives be dictated by things--ringing cellphones, new e-mail messages and the constant noise that comes with increased communication and technology. Connecting with art, whether viewing a painting, hearing a fine symphony or participating in artistic expression yourself, allows you to get to the core of who you are, which inevitably shapes how you see the world and how you create solutions for the world around you.

3. Understand people.

The best businesspeople are solution finders rather than sellers of things. I've always been a dedicated observer. By watching what people do, I try to figure out why they do it. Then I can better design something to meet their needs.

Working in Atlanta at the height of the Civil Rights movement, I saw firsthand the destructive nature of the racial discrimination of the 1950s and '60s. This inspired me to collaborate with two dozen Atlanta chief executives to create the Action Forum, a biracial organization that helped turn the city into a role model for racial integration. We were not always popular, but doing the right thing is not about winning popularity contests. It's about serving a greater good, which may be for your community, city or organization.

Many feared that I was putting my future on the line in those days by sticking to my convictions, but as in my approach to architecture, and to all aspects of my life including business, people came first. It's all about people in the end.

4. Balance vision and pragmatism.

Good ideas are a careful balance between pragmatism and vision. It's like yin and yang, two opposing forces that are simultaneously interconnected and interdependent with one another. When vision and pragmatism come together, it's a spectacular thing, but you can't let one take over the other.
When my firm bid to help with the urban redevelopment of San Francisco in the 1960s, we evaluated the strategy of the local redevelopment agency, which offered five blocks of a decaying warehouse district. Developers could bid on half a block, one block or all five. It made sense that the most cohesive plan would be one where the entire district was under single control.

With David Rockefeller and the developer Trammell Crow, we bid for all five blocks. What emerged was Embarcadero Center's five high-rise office towers and an atrium hotel, linked by a multilevel retail spine, pedestrian bridges and landscaped plazas--a city within a city.

5. Think about the long term and the greater good.

It may sound absurd, but I've never been too focused on profit. I've been more focused on contribution. But the two don't have to be at odds--unless you make them. The emphasis on contribution often results in greater long-term profitability, because you're focused on the long term and the greater good rather than short-term financial gain. It's what drove me to become a developer-architect. Rather than concentrating on one great building, I could design and develop a great community, taking into account how people would interact with the adjacent structures.

Someone recently reminded me of a Henry David Thoreau quotation, "Success usually comes to those who are too busy to be looking for it." I can relate to that. As I look at the three stories of work on display at the High Museum of Art, I can't help thinking: So this is what happens to someone who can't keep from being busy.

John C. Portman, Jr., an architect and artist whose projects include Embarcadero Center in San Francisco, Shanghai Centre in Shanghai, Renaissance Center in Detroit and Peachtree Center in Atlanta, is chairman of the board of Portman Holdings and John Portman & Associates. An exhibition featuring his architectural projects, furniture, paintings and sculpture opened Oct. 17 at Atlanta's High Museum of Art.

Tuesday, October 13, 2009

Inchei dan mawi


By: Eden Thara
Malaysia

Khawvela cheng hringfa tam zawkte lungkham leh buaipui ber chu he kan taksa thuam mawitu a tana silh leh fen chi hrang hrang han dap kual vela,tute emaw hma a han in penparh vel hi kan nun hlimna chi khat a lo ni ve reng mai le!

Kan pi leh pute hun han thilr kir i la saruaka an awm lai hriat tur a awm lo na a silh leh fen lamah chuan an hniam hle tih erawh a lang. Hmeichhiaten siapsuap an feng a,mipaten hnawkhal fengin hun rei tak chu an lo khawsa tih chu a hiata. La deh an lo thiam chhova,tichuan mahni kutchhuak ngei ha in an lo changkang chho hrat hrat zela. Mipaten kekawr leh kamis an hak tanna chu Mizorama Chanchin tha a lo luh hunah niin a lang.


Mizorama Chanchin Tha a lo luh leh tun in kar hi hun eng emaw tichhung chauh a la ni a. Mahse vawin ni a Zofate silh leh fen khai hi han thlir i la,khawvel level chu sawih loh Film Star mi chungnungte kan pha tlat mai. Kawng leh lamah chuan a lawmawm rual rualin kan dul leh lu chang hi lianin vaitamin kan tlachham ang tih erawh a hlauhawm tak a ni.

Hnam tinte hian Sakhua vawn leh Culture kan nei veka. Chutah mahni in hriatchian hi a pawipawh tak meuh a ni. Mahni nihna piah lama han in tih styl vak pawh hi mi nuihzat hlawhna mai a ni.Kan khawsakna a hun leh a hmun hi thlirthiam a tula,tehkhin nan Biakin chhung leh pawn lam leng veivahna te,hnam dang kara han khawsak dan te, Chinis leh Sapho pawhin an ha a lawm tih mai vanga han in bel ve ringawt pawh hi a fuh ber lem lo,kan chezia leh sum paiin pha mahse kan chhungril nunin a pha leh si lo; paten greap thur an ei a fate ha a tim tih hi hriat a tha. Nangah tim lo mah la thlirtute ha a tima chaw tak a thial hleih theih tawh loh.
A nihna takah chuan,Zofate hian inchei dan mumal kan nei lova,hnam dang zaithiam leh film star te inchawina kan hmuh ang anga inchei kan tum njiin a lang. Mahni sakhuana zawna kal Musilim-hote hi han thlir i la, an silhfen khaiah an hnam nun leh an sakhuana a langa a ruk tein an zahawm riau. Dress For Success tih lehkhabu ziaktu John T.Molloy-ah chuan,"kan inchei dan hian kan mitawhteah kan nihna a pho langa, min dawnsawn dan thlengin nasa takinnghawng a nei a ni", A ni tak a, kan inchei danah hian kan rilru put hmang a langa, ka ha ve mai mai a lawm i tih chuan mi pawhin ka zui ve mai mai a lawm an ti ang che. In inchei danah hian i hnam nun leh i sakhuana lang se la,i chhungril taka i duh i body nen a inmil khai thiam ang che. Mahni tan chauhva inchei kan ni lova thlirtute tan a ni zawk mah a,ramhnuai mi awm lohna a han inchei hliau hliau hi chu har tak a ni. Pangpar mawina pawh hi a mahah mai a ni lova thlirtute mitah a ni zawk.

Tunlaiah silh leh fen chi hrang hrang mawi tak tak,tha tak tak a rawn chhuak zung zung tawh mai a, Nitin eichawp in zawng tan chuan engtikah nge ka hak ve theih ang aw tiin ha hipin kan thlir tlawk tlawka. Mahse incheina mawi ber,tlawm si,tha si leh tlo bawki si,mirethei leh mi hausa pawhin ang khata kan hak tlan za theih awm chhun chu NUNGCHANG MAWI hi a lo ni. Nungchang mawina chuan puan mantlawm pawh a timawi thei a, nungchang mawi lo erawh chuan puan mam tam tak tak pawh inbel mahse hlutna a nei lova,mawina a nei hek lo,miin a hatu aiin a thawmhnaw an duh zawk zel.
Nungchang mawina chuan pawn lam mai ni lovin chhungril nun a hneh a,engang thawmhnaw pawh inbel mahse inhmeh lo a nei lo. Ka aw hi Jakoba aw ni mahse,Esaua thuam ka inbel si chuan ka pa hmaah malsawmna dawng tlak ka la ni tho mai. He ka lei taksa hi hi ti te mah nise Christa silhfena thuam ka nih si chuan,nitinin a mawi zual deuh deuh zel a nga chatuan thlengin a chuai leh tawh ngai lovang.

Thursday, October 1, 2009

View Point: Iran Nuclear Program III




Iran President Mamoud Ahmadinejad -a chuan kar kal ta khan New York khawpuiah UN Assembly a zuk hmang ve a, chuta tanga a rawn haw a tuk September 27 khan Iran Nuclear Program tihtawp mai a nih loh tur thu chu Tehran khawpuiah a sawin a, U.S., leh EU-ten Iran chuanga rinhlehna a neih chuangchangah pawh pawi a this thu a sawi a. U.S. Prsident Obama leh EU hruaitute nena rorelna nei leh turin Iran chuan kawng zau tak a hawng reng a ni tih pawh a sawi bawk.

Hetianga thu a sawi zawh hnu a tuk September 28 khan Iran chuan a missile zinga a lai hawl Shahab-3 leh Sajjil-2 missile-te chu rin loh takin a kapchhuak a, khawvel hruaitute pawh a barakhaih nasa hle a ni. Iran chuan nuclear a neih zinga kap thui thei ber pawh chhin leh tura ruahmanna a neih thu a puang a, Iran Air Force general Hussain Salami-a pawhin, “Iran sipaite chuan indo dan zir tur chi 4 kan nei a, chungte chu a dawt dawtin ka zir zel ang a, kan missile neih zawng zawng pawh a dawt dawtin kan chhin zel dawn a ni,” tih a sawi bawk. U.S. president Obama pawhin Iran Nuclear Program chungchangah Iran-in a ruka nuclear a siam hi International Atomic Energy Agency (IAEA)-te endik a phal hma chu Iran chunga U.S. policy pawh tihdanglam a ni bik dawn lo tiin Iran President Mamoud Ahmadinejad-a thusawi chu a chhang let ve nghal a.

Kar kal tahah khan Iran chuan Holy city of Qom an tih hmun pilril tak maia a ruka uranium tihfaina/siamna khawlpui an neih chu khawvel hriatah a puang a, engvanga puang ta thut nge a ni tih zawhna tam tak a lo chhuak nghal a, a chhan leh vang dik taka hriat ni lo mah se U.S. leh EU intelligent-ten he hmun pilril rak hi an hmuchhuak tawh tih Iran-in a hriat avanga puang ta mai niin mi tam tak chuan an sawi. He site thar hi Iran chuan hming felfai tak a pe mai lova, Iran Foreign Ministry palai thusawi thintu Hasan Qasan Qashqavi-a chuan Fordo tihin report a pe a, Tehran khawpui atanga mel 110-a hla a ni a, Iran Nuclear site Natanz atanga mel 60-a hla a ni bawk. He hmun hi a ruka uranium an siamna a nih avangin security guard pawh tam tak dah a ni a, chumi avang chuan U.S. leh EU intelligent-te pawhin an hre thei mai mai lo a ni.
He hmun hi a rang thei ang bera endik turin U.S. leh EU hruaitute chuan Iran hruaitute an ngen a, Iran nuclear program-a thuneihna sang tak chelhtu Ali Akbar Salehi-a chuan Iran nuclear program chungchangah Iran-in ringt fel tak a neih avangin Iran chuan he program hi zep bo mai a tum ngai lova, IAEA palaite endik pawh Iran chuan a phal ngei dawn a ni tih a sawi bawk.

Kan hnung lawka G20-ten Pittburg-a rorel an neih tum pawh khan U.S. Prsident Obama chuan Iran nuclear program chuangchangah Iran-in a ruka uranium siamna khawl a neih thu fel takin a puang tur a nih tih a lo sawi tawh a, U.S. Secretary of State Hillary Rodham Cliton-i pawhin, “Iran-in a nuclear program chu mi tam tak theihtheihna ralthuam (weapon of mass destruction) atana hman a tum lova, nuclear technology tihhmasawnna atan leh nuclear energy siamchhuahna atan chuahva hman a tum a nih chuan document/evident fel tak a siam thei ngei tur a ni. Tawngkam mai a tawk lova, Iran-in eng thil nge a tih tih hi khawvel mithmuhah a puang ngam tur a ni,” tiin CBS atanga TV interview-naah a sawi bawk. Pi Cliton-in a hmuh dan a sawinaah chaun Iran chunga economic sanction hian famkim lohna leh fel tawk lohna a la nei cheu va, tun aia fel zawk leh zau zawka economic sanction siam tura khawvel hruaituten an ngaihtuahho a tul dawn a ni tih a sawi tel bawk. U.S. Defense General Secretary Robert Gate-a pawhin Iran chunga “zai aw dam dam” tih policy kan hmang zel chung pawha hmasawnna engmah a awm theih si loh chuan “rum tak” policy (hard policy) pawh a tul chuan kan hmang mai dawn a ni tih a sawi bawk.

Tun tuma Iran-in a kahchhuah missile pahnih Shahab 3- leh Sajjil-2 te hian mel 1,200 thleng an kap thlengthei a. Sajjil-2 hian fuel a khal (solid) chauh a hmang a, Shahab-3 erawh chuan fuel a tui leh a khal a hmang kawp ve ve a, chutiang missile chu Qadr-F1 tiin hming an pe a. Nuclear mithiante sawi dan chuan fuel khal chi hian thil a tithei zawk a, a tumna (target) pawh dik takin a kap thlengthei zawk a ni an ti. Media lam atanga report an pek dan chuan Sunday zan atang tawh khan Shahab-1 leh Shahab-2 missile-te chu zankhuain an kapchhauk a, heng Shahub-1 leh Shahub-2 te hian mel 185 atanga mel 435 thleng an kapthei tih a ni. Shahab-1 leh Shahab-2 abakah Fateh, Tondar leh Zelzal missile an tihte pawh chhin vek an ni a, heng missile pathumte hian mel 93 atanga mel 120 thleng an kapthei bawk a ni. Iran Revolutionary Guard top commander Abdulla Araqi-a pawhin, “Iran missile hian Iran tibuaitheitu ram zawng zawng a kapthei tawh a, Israel, Europe ram thenkhat leh Middle East-a U.S. sipaiho awmna zawng zawng pawh a kapthleng thei vek a ni,” tiin Iran chanchinbu Far news agency-ah a sawi a.

Tun tuma Iran-in missile a kahchauh chungchangah Iran chuan demna nasa tak a tawk a, chumi avang chuan Iran foreign ministry palai thusawitu Qashqavi-a chuan, “Tun tuma missile kan kapchhuak leh hi hun rei tak tanga ruahman sa tawh a ni a, kan urinuium silfaina kawlpui avanga inhmuhthiamlohna nen engmah inkungkaihna a awm lo e,” a ti a. Hemi avang hian EU Foreign Policy Chief Javier Solana pawhin, “Iran nuclear plant thar an hmuhchhuah hi UN nuclear agency-ten a rang thei ang bera endik turin Iran-in kawng a hawng tur a ni,” tiin Iran chuangah warning a pe nghal bawk a ni.

Iran chuan tun lam kum 5 hnua nuclear ralthuam nei thei mai tur niin U.S. intelligen-te chuan an chhut a, amaherawhchu Iran hruaitute hian nuclear ralthuam siamchhuah an tum leh tum loh thu erawh chiang taka hriat a la ni lo. Thlirtu tam takte chuan Iran nuclear program hi nuclear ralthuam atana ruahman a ni tiin an chhut a, a chhan leh vang ni bera lang chu Iran president-in khawvel Indopui II laia Juda mi tam tak an that (Holocust) te kha thawnthu ang lek nia a sawi avang te, kum kal ta lama Israel ram te tak te Tuipuisen lama hnawlthlak mai a duh thu a sawi te leh a ruk a rala uranium siamna khawl a din avangte hian (peaceful means/ civilian nuclear energy purpose) tih a sawi fo te pawh an ring thei tawh tak tak lo a ni. Tun tum thil hian Iran chuanga khawvel hruaitute rinhlehna a tizual hle a, Israel phei chuan, “Iran nuclear program hi nuclear ralthuam atana ruahman liau liau a ni,” tiin a pawm nghet hmiah tawh bawk a ni.

Vawin October 1, 2009 hian Turkey-ah Nuclear palaite an inhmukhawm dawn a, Iran chuangah hlawhthlinna an hmu chuang lo a nih chuan Iran chuangah engangin nge kut an thlak dawn tih hriattheih mai a la ni lova, tlem lungawi an tum leh hram hram dawn nge economic sanction khauh zawk an pekbelh leh dawn ? Economic sanction khauh tak pek chu U.S. leh EU hruaituten rem ti ta ni se, Russia hian a amenpui thei ang em? Iran nuclear chuangchangah U.S leh Russia ten policy hrang ve ve hmang ta se la, U.S. leh Russia-te inkarah inhmuhthiamlohna a chhuakthei mai ang em? Israel teh hian Iran nuclear program hi a la tuilian thlir zel dawn nge IAEA leh G6-te policy thlir chuang zelin inbuaisaihna a lo siam zawk dawn? Nge Iran chet hmain a chetkhalh mai zawk dawn? tihte chu thlirtute hriatchak ber an ni.

Friday, September 25, 2009

U.S. Missile Defense System chungchanga President Obama-a policy thar




September 17, Nilaithawhtan khan U.S. President Barack Obama chuan President hlui Bush-a thiltih ropui tak Czech Republic leh Poland leilunga missile defense system a lo siam chu cancel turin a puang a. President Bush-an he missile defense system a lo din chhan ber nia lang chu Iran Nuclear laka invenhim nana tih a ni. Mahse, U.S. in Eastern Europe-a missile defense system a rawn hung chu Russia pawh a lawm lo hle a ni.
 
President Obama chuan Czche Republic leh Poland-a U.S. missile defense system cancel a nih leh thu a puan hmain Czche leh Polish ram hruaitute hrattir turin U.S. palaite chu Europe-ah a tir hmasa ta a. President Obama chuan UN leh G20-ten September 23-a Economic Summit an neih hma ngeia Russian President Dimitry Medvedev-a nen pawha inhmuh a beisei thu a sawi bawk a.



President Obama-an thu a sawi tum chuan, “Europe khawmualah hian missile defense system tha zawk leh changkang zawk kan dah ang a, chuchuan U.S. chauh ni lovin U.S. thian tha ram dangte leh Nato siapite pawh a humhim thei dawn a ni,” tiin a sawi a. President Obama-an hetianga Bush-a policy a tihdanglam thut chungchangah zawhna tam tak a lo chhuak nghal a, Bush-a missile defense system pawmpuitu Republican-ho chuan, “ President Obama chu Russia laka mi dawtzep a nih hi!,” an ti a, Democrats-ho erawh chuan Obama policy thar chu an welcome hle a, White House Speaker Nancy Pelosi-i phei chuan, “President Obama policy thar hi U.S. tana thil tha zawk a nih avangin thil fing leh ropui zawk a ni,” tiin a fak hle a ni. May thlaa U.S. Intelligence-ten report an peknaah chuan Iran-in nuclear ralthuam a neih theihna tur chuan a tlem berah kum 3 atanga kum 5 vel tal a la tul dawn tih a ni a, chumi avanga President Obama-an Bush-a policy tidanglam ta thut niin mi tam tak chuan an sawi ve thung bawk.


“Tun tuma missile defense system kan thlak turah hi chuan Eastern Europe mai ni lovin Western Europe-te pawh chhanhim thei tura radar system-te leh (sensor) an tih thil engkim hrethei network-te pawh vuah vek a ni ang a, tuifinriat leh khawmualahte pawh awlsam taka huntheih mai tura buaisaih a ni bawk dawn a ni,” tiin September 17 khan Defense Secretary Robert Gate-a leh Vice chairman of the Joint Chiefs of General James Cartright-te chuan Pentagon-ah an sawi a ni. Tunah pawh hian radar system leh sensor network vel chu awmsa vek tawh niin an sawi a, amaherawhchu an tum anga an siam famkim theihna tur chuan a tlem berah kum 10 vel lai a la tul hmel niin an sawi bawk. September 17-a White House thuchhuak sawi dan chuan an siam tur Standard Missile-3 (SM-3) leh network sensor an tihte chu kum 2011-ah an siam fel thei ang a, 2018 chuan an siam zo vek thei bawk ang a, 2020-a an update hnu chuan Europe khawmual pumpui chhanhim  thei tura siam fel a ni dawn a ni. 


Tun tuma President-an Eastern Europe-a U.S. missile defense system policy a thlak danglam chungchangah Russian President Dmitri Medvedev-a chuan a fak hle a, amaherawhchu Iran chungchanga saction dang siam leh chu Moscow-in rem a titheih loh thu a sawi nghal bawk. August thla tantirha NATO Secretary hna rawn chelhtu Mr. Andres Fogh Rasmussen-a pawhin 21th century-a security chungchangah hian kan inhmuhthiamlohna te, kan inrihlehna te tihbo va, lungrual taka hna kan thawhtlan a pawimawh tak zet dawn a, he missile defense system chungchangah pawh hian U.S.,  NATO leh Russia-te kan thawhho a tul tak zet dawn a ni, tih a sawi bawk. A thusawi chu NATO-a Russian ambassador Dmitry Rogozin-a pawhin amenpui thlap a, leh lam leh lama an sawite hi kan bukrualthiam erawh a pawimawh hle dawn a ni tih a sawi tel bawk.


Pentagon sawi dan chuan U.S. in kum 2015 khi chuan missile 40 vel a nei thei tawh ang a, Europe khawmual hmun 2/3-ah a hung bawk dawn a ni. President Bush-a hun lai khan Pentagon chuan Czche leh Poland-a U.S. missile defense system siamna atan US$ 5 bilion budget a lo siam a, mahse Obama hi chuan chu aia tlem zawk US$ 2.5 billion chuah senga siamtheih a beisei a ni.


Iran nuclear missile Shahab-3 chuan Europe khawmual a kapthei tawh tih hriat a ni a, U.S. Intelligence-ten hetianga Iran nuclear missile kahthui theih lam an chhut dan atanga President Obama-an President Bush-a policy a tihdanglam ta thut niin thlirtu tam tak chuan an sawi a, chuti rual rualin President Obama policy thar chungchangah zawhna tam tam a chhuak a, U.S. in Iran chunga sanction thar a siamtheihna tura Moscow tihlungawi a tumna lek niin mi tam tak chuan an chhut bawk a ni. Hetiang avang hian Russia pawhin President Obama hrilhfiahna chu ihe lova pawm mai chi niin a ring lova, he missile defense system hi Iran laka invenhimna tur a nih si chuan engvangin nge Jordam ram lama hung lova Czche leh Poland leilunga a rawn hun kher ni tiin rinhlelh rukna a nei ve tlat a. Russia chuan Czche leh Poland leilunga U.S. missile defense system a rawn awm chuan Rissia pawhin Iskander missile defense system chu Baltic Tuipuiah emaw dah a lo tul ve ang a, chuvangchuan kan inkarah buaina eng emaw a rawn chhuak nghal bawk ang a, Ukraine, Georgia leh Nato ram zawm puiten President Obama policy chu an rawn amen pui vek ang tih a hlau hle a ni.


President Obama-an U.S. President nihna a chelh tan atang khan Russian President Dmitri Medvedev-a leh Prime Minister Vladimir Putin-a te chuan, “U.S. in Russia nena inlaichinna/inzawmna tha a duh tak tak a nih chuan Russia thiltihna kawng engkimah Washington a rawn inrawlh tur a ni lo. A bik takin President Bush-a missile defense system leh Black Sea lama Nato sipai leh ralthuam inchhek khawm chungchang hi Russia chuan a pawm thei lo a ni,” tih an lo sawi fo tawh a. President Obama pawh hian Office a luah atang khan President Medeved-a hnenah private lehkha tam tak a lo ziah tawh thin a, a lehkha ziah zingah chuan Iran nuclear program tihtawp a nihtheih nana Russia tanpuina  a mamawh thu a tel tam tam bawk a ni.


Missile defense system chungchanga President Obama-an policy thar a rawn hmang thut chu Russia President Medvedev-a paw’n,
“Hmasawnna rah bi thar a ni e,” tiin a sawi a, amaherawhchu Iran chunga sanction dang siam leh erawh U.S. nena an dinhmun a inan theih loh tur thu a sawi thung a ni. Iran President Mamoud Ahmadinejad-a chuan September 18, Zirtawp khan Hiler-an Juda mi maktaduai 6 lai a that tih kha tak tak a ni thei lo tih a sawi leh avangin Russian hruaitute pawh an lawm lo hle a, Russian Foreign Ministry palai Andrei Nesterenko-a phei chuan, “Iran Predsident-in khawvel Indopui II laia hrehawm tuarte pawh zah lova thu a sawi hi khawvel chuan a pawmpuithei lo a ni,”tiin Iran President chunga a lawmloh thu a sawi ve ngahl a ni.


October 1 hian U.S., Bratain, France, Russia, China, leh Germany-te leh Iran palaite chu Turkey-ah a inhmukhawm ang a, kum 2008-a Geneva rorel atanga Iran a chhuah hnu atanga an thutkhawmleh hmasat ber tum a ni bawk dawn a ni.


October 1 hian khawvel histawri a tidanglam ngei dawn a, President Obama-an Iran chunga sanction dang siamleh a duh avanga Czche leh Poland-a President Bush-a policy tidanglam a, Russia thlem lungawi a tum a nih si chuan a thil tum hian awmzia a nei tak tak thei ang em? Russia hian President Obama policy hi tawmpui thei lovin a beisei hlawhchham ta ni se, Russia leh Iran chungah hian U.S. in engang policy nge a hman leh zel dawn? Russia-in Iran chungah sanction siambelh rem a tih thei meau si loh chuan U.S. pawhin Cool war laia an inhmuhthiamnalohnate kha a theihnghilh tak tak thei bik ang em? U.S.-in Russia tanpui a dil mek laia Russia-in a amen theih si loh chuan Russia-in World Trade Organization zawm a tum chungchangah U.S. pawhin rem a tithei bik dawn em ni?, tihte hi thlirtute hriatchak ber an nih avangin October 1 hian awmzia a nei thui hle dawn a ni.